Προσωπικό Κείμενο

Προσωπικό Κείμενο

Το αγαπημένο μου παιχνίδι όταν ήμουν παιδί ήταν να μαζεύω μικρά κλαδιά από δέντρα και να τα διαμορφώνω σε αιχμηρά εργαλεία ξεφλουδίζοντάς τα με το μαχαίρι μου. Δημιουργούσα συλλογές από αυτά τα εργαλεία, που στα μάτια μου ήταν οι στρατιώτες μου, οι μικροί μου μαχητές και οι κούκλες μου. Άλλοτε δημιουργούσα συμπλέγματα συνδέοντάς τα μεταξύ τους σε μικρά πλέγματα με χρωματιστές κλωστές και άλλοτε κατασκεύαζα με οδοντογλυφίδες και ξυλάκια από σουβλάκι σπίτια, οικισμούς, όπου διαδραματιζόταν μια ιστορία, συνήθως μια μάχη. Χρησιμοποιώντας τους ξύλινους μαχητές σαν εργαλεία, έφτιαχνα το δικό μου στρατό, χρησιμοποιώντας τους σαν εργαλεία για πλαστελίνη ή κερί, αυξάνοντας διαρκώς το πλήθος και τον αριθμό τους.

Μεγαλώνοντας, στα χρόνια της Σχολής πλέον, το μοντέλο που επέλεξα να μελετήσω ήταν ένας Κούρος. Είχα διαμορφώσει το δικό μου χώρο όπου η ενέργεια αυτής της στιβαρής μορφής με οδήγησε να ανακαλύψω ξανά το ενδιαφέρον μου. Δούλεψα μια σειρά από ανάγλυφα μεγάλων διαστάσεων μέσα από γραμμικές και απόλυτες κινήσεις που παρέπεμπαν στη δομή του Κούρου, χωρίς όμως να τον απεικονίζουν. Αυτό που προέκυψε ήταν μια σειρά από χώρους-συμπλέγματα γραμμών, καταργώντας τη φόρμα και εμφανίζοντας μια κατάσταση όπου οι γραμμές και το φως δημιουργούσαν μια ενέργεια. Αυτή τη σειρά έργων παρουσίασα στη διπλωματική μου εργασία το 2006.

Στη συνέχεια, αποδομώντας τελείως τη μορφή, δούλεψα μια ενότητα έργων όπου πρωταρχική σημασία είχε ο ίδιος ο χώρος, με αφορμή το δικό μου πρόσωπο, αναδιαμορφώνοντάς το. Με ενδιέφερε να ανακαλύψω μια διαφορετικού τύπου ομορφιά, μέσα από έναν κατακερματισμένο καθρέφτη και έξω από κοινωνικούς ρόλους και έτοιμα πρότυπα. Εκτός από τις αυτοπροσωπογραφίες, συχνά η πρώτη αφορμή ήταν ένα πρόσωπο από τις φωτογραφίες που βρίσκονται στο νεκροταφείο Κυπαρισσίας, τον τόπο καταγωγής μου.

Κατά τη διάρκεια του μεταπτυχιακού προγράμματος εικαστικών τεχνών που παρακολούθησα το 2007-2009, είχα την τύχη να βρεθώ με μια ομάδα ανθρώπων που αγαπούν το διάβασμα, τη λογική και τη δομή της σκέψης. Για δύο χρόνια, είχα την ευκαιρία να συγκεντρώσω πληροφορίες και να μάθω να επικοινωνώ τη σκέψη μου με απλά λόγια, καθώς και να οργανώσω μια προσωπική βιβλιοθήκη και ταινιοθήκη με έργα αξεπέραστα. Το 2010, στην πρώτη μου ατομική έκθεση, παρουσίασα ένα επιτοίχιο έργο 3μ επί 4μ., μια Φαντασιακή Μητρόπολη, ένα χώρο-πλέγμα, σε διάλογο με ένα βίντεο απέναντί του, όπου με πολύ κοντινή λήψη φαινόταν η περιήγηση. Η έκθεση έγινε στον εκθεσιακό χώρο Apotheke, μια αποθήκη στην παλιά Λευκωσία, δίπλα στην ουδέτερη ζώνη, κοντά στο φυλάκιο και ακούγοντας από τα κατεχόμενα τον ιμάμη να ψέλνει ανά τακτά χρονικά διαστήματα.

Το 2011, έλαβα μέρος στο Against All OddsΑ project, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Paris 8. Παρουσίασα μια σειρά έργων βίντεο με τίτλο Derivilles, μια περιήγηση όπου κτίρια της Αθήνας με μια αρχιτεκτονική αξία ιστορικά, συναντούν το πλέγμα και εξαϋλώνονται σταδιακά, ενώ διαμορφώνεται ένας χώρος. Το 2012, στην Αθήνα, παρουσίασα την ενότητα έργων Φαντασιακές Μητροπόλεις στη Γκαλερί Μπαταγιάννη, με έργα επιτοίχια και γλυπτικές κατασκευές. Η συγκεκριμένη ενότητα αναφέρεται στις ατομικές και κοινωνικές ταυτότητες στις σύγχρονες πόλεις. Με ενδιαφέρει η απεικόνιση του χάους της ανεξέλεγκτης δόμησης του πλανήτη, ένα πλέγμα διαδρομών, μια άλλη όψη του προσώπου, προσωπικές επιλογές διαφορετικών προορισμών σε μια κατεύθυνση που κανείς δεν ξέρει το τέλος της, μα ούτε καν την αρχή της. Επιχειρώ μια εικαστική χαρτογράφηση του χάους. Η ενότητα των έργων αφορά την τυχαία περιπλάνηση στο χάος της μητρόπολης, μέσα από διαδρομές που δημιουργούνται διακλαδούμενες, όπως οι δρόμοι που απεικονίζονται σε έναν χάρτη.

Αισθάνομαι σημαντικό το δίκτυο μιας μητρόπολης, την ενέργειά της, τις διαδρομές της, τους δρόμους της, αλλά και το δίκτυο με βάση τις παρέες της, τους ανθρώπους της. Δουλεύω σε επάλληλες επιφάνειες, κομματιάζοντας την αρχική εικόνα, προσθέτοντας σε στρώματα διάφορους χαρακτήρες που αποτελούν μια κοινότητα. Ανακατεύοντας και αναδιευθετώντας αυτούς τους χαρακτήρες δημιουργώ ένα σώμα, μια νέα πολιτεία-δίκτυο, μέσα στην οποία βρίσκονται θαμμένοι και κατακερματισμένοι χαρακτήρες που περιμένουν να αποκαλυφθούν, όπως στα ερείπια. Καταπιάνομαι με το χώρο μέσα στο χώρο, και η πόλη αποτελεί αντιπροσωπευτικό παράδειγμα ενός τέτοιου χαοτικού πλέγματος. Ειδικά η πόλη της Αθήνας είναι συρραφή χωριών και περιλαμβάνει αρχαία ερείπια, βυζαντινά μνημεία, εξαφανισμένα πλέον ποτάμια και σύγχρονη αυτοσχέδια δόμηση.


Η ιστορία γράφεται από τους καθημερινούς ανθρώπους και από μικρές στιγμές που την απαρτίζουν, και όχι από τους μεγάλους ηγέτες ή τις εκάστοτε εξουσίες. Το δίκτυο που συνδέει το εσωτερικό όραμα και τη σωματική καταγραφή μέσα στο χρόνο που παύει να είναι γραμμικός, δομεί έναν καινούριο μηχανισμό από τα κάτω στρώματα, συνδέοντας το άτομο με το σύνολο, με την αγορά, και με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται η νέα κοινωνία, χωρίς ανώτερες αρχές, αλλά με μόνη αρχή την ίδια την αγορά. Στάδια δημιουργίας του ζωγραφικού έργου/δικτύου από τη μία και από την άλλη εικόνες/φωτογραφίες/ντοκουμέντα των Πρωταγωνιστών. Το Πρόσωπο μέσα από ένα πλέγμα διαδρομών και επάλληλων επιφανειών δημιουργεί μια Πολιτεία. Η Πολιτεία αυτή απαρτίζεται από τις γραμμές που υπονοούν τις χαράξεις και τα γεγονότα που δημιούργησε το εκάστοτε Πρόσωπο με την παρουσία του και τη δημιουργία της Ιστορίας. Το Σώμα της Μητρόπολης αποτελείται από το σύνολο των Προσώπων που το κατοικούν και το διαμορφώνουν μέσα από τη ρευστότητα του χρόνου. Το διαπλάθουν μέσα από τη μη γραμμική συνέχεια του χρόνου. Το πλέγμα των διαδρομών, των επιλογών του Προσώπου και των διασταυρώσεων των ανθρώπων, εμφανίζεται μέσα από επάλληλα στρώματα ντοκουμέντων (φωτογραφίες, αποκόμματα εφημερίδων, καρέ από φιλμ). Στο έργο εντάσσονται χορευτικές χειρονομίες.

Με την κατάργηση και την επανασύνθεση της φόρμας συγκροτείται η ιδέα μιας παγκόσμιας καινούριας κοινότητας χωρίς αρχή, μέση και τέλος.

Σε συνέχεια της ενότητας έργων που έχω παρουσιάσει σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις με θέμα την εξάπλωση της δόμησης του πλανήτη και τις διαδρομές των Μητροπόλεων, τώρα στο πλέγμα εντάσσεται και η ανθρώπινη φιγούρα.
 

Στην ενότητα έργων Facescapes [Πρόσωπα / Τοπία] απανωτά στρώματα ζωγραφικής και κολάζ διαμορφώνουν ένα πλέγμα γραφής, σκέψης και έναν διάλογο ανάμεσα στην ανθρώπινη μορφή και στην καταγραφή της χειρονομίας. Κάθε έργο προκύπτει από τις χαράξεις, το χρώμα, τους στίχους, τα γράμματα, τις γραμμές και τη διαφορετική υφή των χαρτιών, που είναι κολλημένα σε επάλληλες επιφάνειες, δομώντας και επανασυνθέτοντας έναν χώρο. Ο χώρος διαμορφώνεται συνδέοντας τον μικρόκοσμο του καθενός και την μεγάλη κοινότητα, ξεκινώντας από το πρόσωπο και καταλήγοντας στην καταγραφή των διαδρομών των δρόμων μιας πόλης.
 

Συνέντευξη στο περιοδικό Fractal. Ερωτήσεις: Διονύσης Μαρίνος, Ιούνιος 2014

Επικαλυπτόμενες γραμμές, ρευστές γεωμετρίες, συμπλέγματα χρωμάτων και υλικών. Πώς είναι ο κόσμος που βλέπει η Ελεάννα Μαρτίνου;

Με ενδιαφέρει το πλέγμα, ένα δίκτυο που συνενώνει φαινομενικά άσχετα μεταξύ τους πράγματα. Με το ίντερνετ μπορούμε ταυτοχρόνως να έχουμε πολλές εικόνες και μιλώντας στο skype να επικοινωνούμε ζωντανά δημιουργώντας τον δικό μας χωροχρόνο.

Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα «ελευθεριότητα» στον τρόπο που χρησιμοποιείς καθημερινά υλικά και τα εντάσεις στα έργα σου. Η καθημερινότητα λαμβάνει έναν αφομοιωτικό χαρακτήρα στον έργο σου.

Η ταχύτητα δύσκολα επιτρέπει να δώσει κανείς προσοχή στο καθημερινό. Αγαπημένη μου συνήθεια να χαζεύω τα μυρμήγκια και τις διαδρομές τους να διασταυρώνονται, όταν έχω την ευκαιρία. Επίσης, η ενέργεια, η σύνδεση και η σχέση μεταξύ πολύ διαφορετικών ανθρώπων.

Η αστική σύλληψη στα έργα σου είναι ένα δυσδιάστατο φυλάκιο που ψάχνει την τρίτη του διάσταση. Τι συμβολίζει για σένα το αστικό τοπίο, οι σκληρές γραμμές μιας μεγαλούπολης που τρώει τις σάρκες της, αλλά παράλληλα ζει το όμορφο δράμα της;

Το αστικό σύμπλεγμα μεταφράζεται σε ήχους που απεικονίζονται σε χρωματισμένες επάλληλες γραμμές και επιφάνειες. Ένας περίπατος στο κέντρο της Αθήνας με ταξιδεύει. Προβάλλω πάνω της εικόνες όπως οι Φυλακές του Πιρανέζι ή ακόμη φανταστικούς χώρους από ταινίες επιστημονικής φαντασίας και δράσης, όπως το Μάτριξ. Μ᾽αρέσει να περπατάω μόνη μου και ν᾽ανακαλύπτω μικρομάγαζα ή στοές. Το εργαστήριο όπου δούλεψα το 2007 έως το 2009 ήταν παλιό κρατητήριο, στην οδό Νοταρά, ένας από τους χώρους του μεταπτυχιακού εικαστικών τεχνών πριν μεταφερθεί στην οδό Πειραιώς. Επίσης, η μπλε πολυκατοικία στην πλατεία Εξαρχείων. Ακόμη υπάρχουν θραύσματα από το μπλε χρώμα του Παπαλουκά στην ταράτσα. Ένα από τα έργα που δουλεύω εἰναι το Ariadne’s project, με φίλους εντός και εκτός συνόρων και περιλαμβάνει τη σύνδεση διαφορετικών τόπων και ανθρώπων μέσω διαδικτύου. Τα κατεστραμένα οδικά σήματα της Αθήνας είναι ένα από τα κομμάτια του παζλ και τα συγκεντρώνουμε σε μια ομάδα στο φέισμπουκ από το 2010. Επίσης, το ροζ τσιμεντένιο μίνι εκκλησάκι που κάποιος έφτιαξε με τα χεράκια του στην οδό Πατησίων είναι μία από τις πρόσφατες ανακαλύψεις.

Τι ενώνει, αν ενώνει τα πρόσωπα και τα τοπία στην τελευταία σου δουλειά; Από τη μια την έχουμε την οργάνωση και την καλλιτεχνική ευταξία ενός χάους και από την άλλη μια οπτική αναδόμησης πάνω σε πρόσωπα σημαντικών συγγραφέων, φιλοσόφων, ποιητών.

Η ενότητα Πρόσωπα/Τοπία αποτελεί σε μικρογραφία ένα δίκτυο που συνδέει σε επίπεδο ιδεών και αφήγησης το έργο των προσωπικοτήτων που συλλέγω, διαβασμένο και μεταφρασμένο σύμφωνα με την αίσθησή μου. Τα έργα είναι έτσι τοποθετημένα ώστε  να αποτελούν τις κουκίδες ενός δικτύου που εξακτινώνεται στο χώρο. Πρόκειται για μια προσωπική συλλογή ανθρώπων που με ενδιαφέρουν και βρίσκεται μόνο στην αρχή της. Επικεντρώνω πλέον σε γυναικείες προσωπικότητες δημιουργώντας τελικά ένα είδος γενεαλογικού δέντρου με αρχηγό τη γιαγιά μου. Ξεκίνησα με κέντρο τη γιαγιά μου και μετά επιλέγω άλλα μέλη, άλλα φυλλώματα και κλαδιά. Και όλα αυτά συνδέονται, περιπλέκονται, εμπλέκονται, συμπλέκονται. Τα πρόσωπα είναι τα σημεία σύνδεσης και διασταύρωσης του πλέγματος.

 

Δεν θα το έλεγα κατακερματισμό, αλλά πολλαπλές στρώσεις μιας άλλης πραγματικότητας. Τα έργα σου έχουν τη ρυθμικότητα μιας επαλληλίας: το ένα στοιχείο επικάθεται πάνω στο άλλο, όχι για να το αφανίσει, αλλά για να συνυπάρξει μαζί με όλα τα υπόλοιπα.

Ενώνοντας επάλληλες επιφάνειες εικόνας ταυτόχρονα, ο χρόνος έχει μια διαφορετική διάσταση. Αυτή τη διαδικασία τη φωτογραφίζω σε στάδια και στη συνέχεια τα ενώνω σε βίντεο με χρονική διάρκεια.

Ο χώρος είναι εικόνα; Οι άνθρωποι είναι χώρος; Η εικόνα, αντιστοίχως, έχει χωρική πραγματικότητα; Στα έργα σου υπάρχει αυτή η συνομιλία.

Ένας από τους τρόπους για να δημιουργηθεί χώρος είναι ο χρόνος ή ο ήχος, ακόμα κι όταν υπονοείται.

Η φόρμα επιδέχεται συνεχών αλλαγών; Ή μήπως είναι άτοπο να μιλάμε για φόρμα σε έναν κόσμο σπαραγμένων συντεταγμένων;

Η σύγχρονη φόρμα είναι ίσως τα φράκταλς ενός υπολογιστή, και ο κατακερματισμός του υπαρκτού χώρου με μέσο επικοινωνίας τα κοινωνικά δίκτυα. Ένα είδος φόρμας είναι η κατάργησή της ή η επαναληπτικότητα ενός μοτίβου πολλές φορές, σαν το χορό ενός δερβίση που στρέφεται διαρκώς γύρω από τον εαυτό του.

Τα έργα σου συνομιλούν με το μεταμοντέρνο ρεύμα στη λογοτεχνία, με την εξαίσιο μινιμαλισμό της μουσικής, με το αστικό πλέγμα. Ποιες είναι οι δικές σου ρίζες και ποια η οπτική σου;

Έχω σπουδάσει κλασική μουσική στο ωδείο Αθηνών και ενδιαφέρομαι για τη σύνδεση ήχου και εικόνας. Τα μέσα και τα υλικά που μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει είναι απεριόριστα. Η βασική ιδέα είναι αυτή που οδηγεί στην επιλογή του υλικού που την εξυπηρετεί. Προσωπικά, έχω μια ιδιαίτερη προτίμηση στη ζωγραφική με τέτοιο τρόπο ώστε οι δύο διαστάσεις να υπονοούν την τρίτη, ανεξάρτητα από το μέγεθος του έργου. Είναι πολύ πιο δύσκολο και θέλει αρκετή εμπειρία να μπορεί κανείς με ένα μικρών διαστάσεων έργο να οδηγείται σε ένα αποτέλεσμα. Εκεί ακριβώς έχει σημασία να βρίσκονται οι κατάλληλοι χώροι και οι μηχανισμοί που να είναι δεκτικοί σε μια καλλιτεχνική πρόταση ανεξάρτητα από το αν το έργο είναι ευπώλητο. Ειδικά από το 2008 και μετά στην Ελλάδα, επικρατούν αυστηρά τα οικονομικά κριτήρια για την έκθεση ενός έργου. Αυτὀ όμως δεν σημαίνει σε καμμία περίπτωση πως η καλλιτεχνική παραγωγή δεν υπάρχει. Ειδικά τώρα, αναγκαζόμαστε όλοι να πάρουμε θέση. Άλλο ο βιοπορισμός και άλλο η τέχνη. Και άλλο βέβαια η κριτική εκ του ασφαλούς από όσους παίρνουν ακόμη μόνιμο μισθό, έστω και μειωμένο.

Τι επίκειται να συμβεί; Τι έχεις στα σχέδιά σου για το επόμενο διάστημα;

Μόνιμο πεδίο αναζήτησης η διερεύνηση του χώρου και του πλέγματος. Επίσης η δημιουργία δικτύου μέσα από συνεργασίες με άλλους ανθρώπους.